• Tá Tú Anseo:
• Baile /
• Foilseacháin /
• Tuarascálacha Bhliantúil /
• Tuarascáil Bhliantúil an Ombudsman 1998

Tuarascáil Bhliantúil an Ombudsman 1998

Caibidil 2 - R�l an Ombudsman

R�l an Ombudsman

- Meast�ireacht

Tuigim go bhfuil obair idir l�mha anois maidir le Bille Ombudsman (Leas�) lena leathn�far an r�imse saincheisteanna agus comhlachta� poibl� a thagann faoi r�ir a scr�daithe ag m’Oifig. D� r�ir sin, is am maith � seo chun meast�ireacht a dh�anamh ar an obair a dh�anann Ombudsmen i gcoitinne agus ar conas a oibr�onn m’Oifigse i gcom�rtas le hOifig� Ombudsman in �iteanna eile. Tarla�onn m�id measartha m�r cumars�ide agus comhair idir Oifig� Ombudsman ar bhonn idirn�isi�nta agus ag an leibh�al Eorpach agus, go h�irithe, idir m’Oifigse agus na hinstiti�id� �ags�la Ombudsman sa R�ocht Aontaithe. I gc�s Thuaisceart �ireann, is d�igh go dtiocfaidh tuilleadh forbartha ar na ceangail dhl�tha at� eadrainn faoi l�thair - mar shampla, rinne daoine de m’fhoireann traen�il le d�ana� in �ineacht lena gcomhleacaithe i dTuaisceart �ireann - mar go bhf�adfadh s� tarl� go mbeidh comhdhl�nse againn i nd�il le roinnt de na Comhlachta� Forfheidhmithe Thuaidh-Theas at� � gcur ar bun faoi Chomhaont� Bh�al Feirste 1998.

R�l an Ombudsman - Bunghn�ithe de chuid Oifig Ombudsman

Bunghn�ithe de chuid Oifig Ombudsman

Is � at� in Ombudsman n� duine a dh�anann imscr�d� ar �bhair �ag�ra a bh�onn ag daoine aonair n� ag eagra�ochta� de dheasca ghn�omhartha (lena n-�ir�tear mainneachtain gn�omh�) na gcomhlachta� a thagann faoi r�ir dhl�nse an Ombudsman. I gc�s ina gcinnfidh Ombudsman go bhfuil bun�s leis an ngear�n, agus go mbaineann an gn�omh a nd�antar gear�n ina leith le droch-riarach�n, ansin molann an tOmbudsman s�samh. Is � an ceangal bun�sach is t�bhachta� at� ar Ombudsman n� go mb�onn s� go hioml�n neamhsple�ch agus neamhchlaon. Chun bheith neamhchlaon n� m�r neamhsple�chas a bheith ann agus le go mbeidh neamhsple�chas ann n� m�r taca reacht�il n� dl�thi�il a bheith ann, mar aon le cosaint ar chur as oifig go randamach, cumhacht chun tuarasc�lacha a eisi�int agus a fhoilsi� faoi chosaint pribhl�ide dl�thi�la agus, sa deireadh, d�thain acmhainn� chun an obair a dh�anamh. Ag an leibh�al idirn�isi�nta, tugann an Institi�id Idirn�isi�nta Ombudsman (IIO) aitheantas do na ceanglais sin mar bhunghn�ithe d’oifig Ombudsman. T� ceanglais den tsamhail ch�anna - arna n-oiri�n� chun cine�l neamhreacht�il Ombudsmen earn�la pr�obh�id� n� tionscail a chur i gcuntas - leagtha s�os d� chomhalta� ag Cumann Ombudsman na Breataine agus na h�ireann (COB�), ar comhalta de m’Oifigse.
Cuireann Ombudsman s�sra ionad�il r�itithe d�osp�id� ar f�il - is � sin le r� s�sra in ionad na gc�irteanna - agus tig le hOmbudsman r�l luachmhar a bheith aige/aici freisin i dtaca le dea-chleachtas riarach�in a chur chun cinn i measc na n-eagra�ochta� a thagann faoina dhl�nse n� faoina dl�nse. Faoi l�thair t� n�os m� n� c�ad institi�id n�isi�nta de chine�l Ombudsman ina gcomhlachaithe de chuid an IIO.

I dtosach, is minic n� a mhalairt gur institi�id� earn�la poibl� a bh� in Oifig� Ombudsman. Le f�rinne, is furasta a thuiscint, de r�ir mar at� r�ite thuas, gur i gcomhth�acs na hearn�la poibl� is �asca a dh�antar freastal ar bhunriachtanais Ombudsman. Le tamall de bhlianta t� m�ad� tagtha ar bhonn idirn�isi�nta ar an l�on Ombudsman san earn�il phr�obh�ideach, n� tionscail, agus t� �bhar imn� ann go bhfuil an t�arma “Ombudsman” � �s�id ag institi�id� nach gcomhl�onann na ceanglais bhun�sacha go l�ir, b’fh�idir. D� bhr� sin, t� cosaint reacht�il tugtha ag roinnt t�ortha don t�arma “Ombudsman” lena chinnti� nach mbeidh s� � �s�id ach ag institi�id� a chomhl�onann na bunchrit�ir. Mar at� molta agam i dTuarasc�lacha Bliant�la roimhe seo, d’fh�adfadh s� go gcaithfimid beart a dh�anamh chun �s�id an t�arma “Ombudsman” a chosaint in �irinn.

R�l an Ombudsman - Oifig� Ombudsman ar fud na hEorpa

Oifig� Ombudsman ar fud na hEorpa

B�onn Ombudsman n�isi�nta earn�la poibl� ann de ghn�th anois sa chuid is m� de th�ortha na hEorpa, lena n-�ir�tear a l�n t�ortha a bh�odh i mbloc an Oirthir. Go hiond�il, b�onn an tOmbudsman n�isi�nta Eorpach ag d�ile�il le r�imse comhlachta� poibl� agus feidhmeanna den tsamhail ch�anna le hOifig s’agamsa ach, i gcoitinne, b�onn freagrachta� breise �irithe ann. �ir�tear ar na gn�thr�ims� breise dl�nse riaradh na seirbh�se pr�os�in (agus na ndaoine i gcoime�d i gcoitinne), riaradh an dl� i nd�il le d�deanaithe, daoine ag lorg tearmainn, saor�nacht agus ead�irseacht agus, freisin, riaradh na seirbh�se poibl� n�os leithne (i.e. dreamanna at� ar aon dul leis an earn�il st�it neamhthr�cht�la in �irinn). I gc�sanna �irithe �ir�tear na p�il�n� agus an t-arm i ndl�nse an Ombudsman. L�ir�tear c�raim� n�os leithne na n-oifig� sin, ar nd�igh, i strucht�r na foirne agus san eagr�ch�n at� iontu. Thaispe�in taighde a rinneadh le d�ana� - agus ar tugadh tuairisc ina leith ag an S�� hOllchruinni� de Chomhairle na hEorpa agus Ombudsmen Eorpacha i m� Dheireadh F�mhair 1998 - gurbh iad an tOmbudsman in �irinn agus an tOmbudsman sa Ghraonlainn amh�in, as measc 16 th�r Eorpacha a ndearnadh suirbh� ina leith, nach raibh dl�nse acu i nd�il le daoine i gcoime�d i.e. daoine i gcoime�d na bp�il�n�, pr�os�naigh ar athchur agus pr�os�naigh. (Is iad seo a leanas na 16 th�r a bh� i gceist: an Ostair, Boisnia agus Heirseagaiv�in, an Danmhairg, an Fhionlainn, an Ghraonlainn, an Ung�ir, an �oslainn, �ire, Iosrael, an Liotu�in, M�lta, an Iorua, an Phortaing�il, an Sp�inn, an tSualainn agus an tSl�iv�in.) Mar an gc�anna, t� �ire ar cheann den l�on beag t�ortha Eorpacha nach bhfuil aon dl�nse ag an Ombudsman i nd�il le daoine ag lorg tearmainn agus ead�irseachta.
� bhlianta na 1980-id� i leith, t� modh neamhbhreithi�nach � chur chun cinn ag Comhairle na hEorpa a mh�id a bhaineann le cearta daonna a chosaint agus a chur chun cinn. C� go mbeidh na c�irteanna i gc�na� ina r�iteoir cr�ochnaitheach ar shaincheisteanna a bhaineann le cearta daonna, is � tuairim Chomhairle na hEorpa n� gurbh fhi� modh neamhbhreithi�nach a chruth� chun d�ile�il le gear�in i r�imse na gceart daonna. Aithn�onn an Chomhairle an bunt�iste a bheadh ann don duine aonair d� mbeadh c�ras gear�n ann a bheadh n�os tap�la agus n�os sorochtana, i gcom�rtas leis na c�irteanna, agus nach mbeadh chomh foirmi�il c�anna leo. Is iad sin na tr�ithe a ghabhann le hOifig Ombudsman agus, n� nach ionadh, t� Comhairle na hEorpa ag moladh le tamall anois go gcuirfear saincheisteanna maidir le r�imse na gceart daonna san �ireamh i sc�ip oifig� Ombudsman.
Le blianta beaga anuas t� suntas tugtha, ar roinnt slite, don gh� le bearta chun cearta daonna a chur chun cinn agus a chosaint in �irinn. Rinneadh tagairt shonrach sa Tuarasc�il � Ghr�pa Athbhreithnithe an Bhunreachta don gh� le Coimisi�n Ceart Daonna a chruth� ar bhonn reacht�il. I gcomhth�acs caidreamh Thuaidh-Theas, ceangla�tear le Comhaont� Bh�al Feirste Coimisi�n Ceart Daonna a bhun� anois. Is eol dom go bhfuil breithni� �irithe d�anta cheana f�in ar r�l an choimisi�in at� beartaithe. Go h�irithe, b’fh�idir go mbeadh s� ciallmhar - mar a shamhla�tear le cur chuige Chomhairle na hEorpa maidir le cearta daonna - �it a dh�anamh do sh�sra gear�n neamhbhreithi�nach, de bhreis ar na c�irteanna, agus go nd�reodh an coimisi�n f�in a chuid iarrachta� ar r�l comhairleach, oideachais agus cur chun cinn. Is � a tharla�onn m� thagann m�ad� m�r ar l�on na gcomhlachta� a dh�ile�lann le cearta saor�nach agus daonna - mar a tharla i roinnt t�ortha - n� go mb�onn easpa f�cais agus mearbhall ann i measc an phobail i gcoitinne.

R�l an Ombudsman - Roinnt M�thuiscint� faoi R�l an Ombudsman

Roinnt M�thuiscint� faoi R�l an Ombudsman

Feictear dom go bhfuil roinnt m�thuiscint� ann faoi r�l an Ombudsman i nd�il le himscr�duithe a dh�anamh ar ch�sanna ina l�omhna�tear m�-riarach�n m�r, mar a d�arf�, a bheith ann - i gcom�rtas le mionch�sanna agus c�sanna tearca de mh�-riarach�n nach bhfearann ach ar dhaoine aonair - laistigh den tseirbh�s phoibl�.
De ghn�th, d�ile�lann Ombudsman leis na gear�in a dh�antar chuig a Oifig n� a hOifig. N�l aon srian reacht�il ann maidir le p�irteachas an Ombudsman faoi threoir sc�la an mh�-riarach�in l�omhnaithe, agus faoina threoir sin amh�in, n� i dt�arma� n�os loime, b’fh�idir, faoi threoir inpleachta� airgeadais an �bhair. Mar shampla, le roinnt blianta, bh� m’Oifig ag d�ile�il leis an Roinn Gn�tha� S�isialacha, Pobail agus Teaghlaigh (RGSPT) i dtaobh neamh�oc riar�ist� pinsean rann�ocach le daoine nach ndearna �ileamh ar an bpinsean ag an am iomchu� is luaithe. De thoradh mo ph�irteachais san �bhar seo, thionscain an tAire, i m� Feabhra 1998, socruithe feabhsaithe chun riar�ist� den s�rt sin a �oc ar chostas breise measta �3.4m don bhliain 1998 agus �1.7m in aghaidh na bliana d� �is sin. Ina theannta sin, chuir an tAire Airgeadais suim �10m ar f�il, sa Bhuis�ad i m� na Nollag 1998, don RGSPT chun sol�thar a dh�anamh i gcomhair riar�ist� p�irteacha pinsin a �oc leis na pinsin�ir� sin n�r bhain feabhsuithe mh� Feabhra 1998 leo. Ceapaim gur cothrom a r� gur c�s m�-riarach�in mh�ir � seo a raibh impleachta� airgeadais suntasacha ag gabh�il leis. Dh�ile�il m’Oifig leis an �bhar seo, thar thr�imhse blianta, mar gur ardaigh na pinsin�ir� lenar bhain s�, n� a n-ionadaithe, �.
D’ainneoin na gc�sanna RGSPT d� dtagra�tear thuas agus roinnt c�sanna eile den chine�l seo ar dh�ile�il m’Oifig leo, is f�or nach ndearnadh m�r�n gear�n, thar na blianta, inar l�omhna�odh m�-riarach�n m�rsc�la d’aon toil cib� acu a bh� n� nach raibh leibh�il shuntasacha caillteanais airgeadais i gceist ann. Ach m� t� tuairim ann go bhfuil cosc ar an Ombudsman d�ile�il le c�sanna den s�rt sin, n� tuairim cheart � sin. Is l�ir go dtagann gear�in ina l�omhna�tear go ndearnadh dochar do dhaoine mar gheall ar chinnt� riarach�in arna nd�anamh gan �dar�s cu� n� at�, mar shampla, idirdhealaitheach go m�chu�, faoi mo ch�ram mura bhfuil t�s curtha le himeachta� c�irte. Is f�idir c�sanna de mh�-riarach�n seirbh�se poibl� a scr�d� freisin ar mhodh binse fiosr�ch�in n� tig leis an Ard-Reachtaire Cuntas agus Ciste (ARC&C) iad a scr�d�. Mar shampla, d’fh�adfadh s� go n-oirfeadh binse i gc�s ina n-�ir�tear, ar na gn�omhartha a bhfuil scr�d� � nd�anamh orthu, gn�omhartha ionadaithe poibl�, daoine aonair n� comhlachta� pr�obh�ideacha, chomh maith le gn�omhartha comhlachta phoibl�, n� i gc�s ina bhf�adfadh s� go bhfuil gn�omhartha de chine�l coiri�il i gceist. Ach, n� hionann agus i gc�s foinse m�-riarach�in, n� chuirtear sc�la an mh�-riarach�in l�omhnaithe san �ireamh nuair at� cinneadh � dh�anamh i dtaobh an ceart do m’Oifig a bheith bainteach le h�bhar �irithe. Na cumhachta� a thugtar dom faoin Acht Ombudsman - i dt�arma� mo chirt chun doicim�id a fheice�il agus freagra� a lorg ar gach ceist iomchu� - is cumhachta� m�ra iad agus is f�idir iad a chur i bhfeidhm i nd�il leis na saincheisteanna m�ra agus i nd�il leis na gn�th-shaincheisteanna is coitianta araon.

R�l an Ombudsman - Leas� ar an Acht Ombudsman

Leas� ar an Acht Ombudsman
I rith na bliana, bh� mionphl� ag m’Oifig leis an Roinn Airgeadais maidir le togra� chun an tAcht Ombudsman, 1980, a leas� (lena n-�ir�tear comhlachta� poibl� breise a thabhairt faoi dhl�nse an Ombudsman). Chinn an Rialtas le d�ana� ar Bhille Ombudsman (Leas�) a dhr�achtadh agus a fhoilsi� agus t� d�chas agam go nd�anfar leasuithe cu� ar an Acht le linn 1999. Sna Tuarasc�lacha Bliant�la le gairid leag m� amach na c�iseanna gur g� an tAcht a leas� agus, n�os t�isce sa chaibidil seo, leag m� amach roinnt eolais chompar�idigh maidir le c�ram oifig� Ombudsman n�isi�nta ar fud na hEorpa.

R�l an Ombudsman - L�on na nGear�n - Treochta� Amach Anseo

L�on na nGear�n - Treochta� Amach Anseo
Is cinnte go dtiocfaidh m�ad� forioml�n ar l�on na ngear�n de thoradh thogra� an Bhille Ombudsman (Leas�) maidir le comhlachta� poibl� breise a chur faoi mo dhl�nse. T� d�chas agam gurb � a leanfaidh as forbairt c�ras gear�in inmhe�nach laistigh do chomhlachta� poibl� - ar �bhar � sin ar dh�ile�il m� go mion leis sa Tuarasc�il Bhliant�il anuraidh - n� go bhf�gfar m’Oifig saor, le himeacht aimsire, chun d�ri� ar na c�sanna is casta.
Faoi mar at� c�rsa� i l�thair na huaire, n�l aon chos�lacht ann go bhfuil l�on na ngear�n ag titim. C� go bhfuil an l�on gear�n a fuarthas i 1998 4% n�os l� n� an figi�r do 1997, t� an l�on gear�n n�os airde f�s n� mar a bh� in aon bhliain eile � 1987 i leith. Agus bh� na figi�ir� do 1985-87 an-ard iontu f�in mar gheall ar an l�on m�r gear�n faoi Thelecom �ireann a fuair an Oifig sa tr�imhse sin.
Le himeacht aimsire, de r�ir mar a �ir�onn an pr�iseas forioml�n Rialtais n�os casta, t� cin�al na ngear�n a fhaightear i m’Oifig ag �ir� n�os casta. T� sin amhlaidh, go p�irteach, mar nach bhfuil caighde�in dea-ch�il�ochta riarach�in phoibl� reoite in am. Faighimse, tr� oibri� i gcomhar leis na comhlachta� poibl� laistigh de mo dhl�nse chun na gn�theasnaimh ch�rasacha a leigheas, go spreagann na gear�in a fhaighimid chun iarracht a dh�anamh caighde�in n�os airde agus n�os fearr a bhaint amach. Is ceart gur mar sin a bheadh c�rsa� ach l�ir�onn s� seo ar�s an g� le c�rais ghear�in inmhe�nacha agus s�sra� achomhairc �ifeachtacha laistigh de na comhlachta� f�in.

R�l an Ombudsman - R�l an Choimisin�ara Faisn�ise

R�l an Choimisin�ara Faisn�ise

Ba mh�r an on�ir dom a bheith ceaptha ag a Soilse, M�ire Mhic Ghiolla �osa, Uachtar�n na h�ireann, chuig oifig an Choimisin�ara Faisn�ise le h�ifeacht �n 21 Aibre�n 1998. N� staid uath�il ar chor ar bith an staid ina bhfuil m� i dtaca le feidhmeanna d�acha a fheidhmi� mar Ombudsman agus mar Choimisin�ir Faisn�ise. T� ceapach�in dh�acha den s�rt c�anna ag Ombudsmen eile, go h�irithe Pr�omh-Ombudsman na Nua-Sh�alainne agus Ombudsman Queensland san Astr�il. Is comhtharl�int � gur comhsti�rth�ir� iad sin ar an Institi�id Idirn�isi�nta Ombudsman agus bh�othas in ann cur s�os a fh�il ar thaith� s’acusan, uathu f�in, rud a bh� an �s�ideach dar liom.

T� suntas tugtha agam cheana f�in do chine�l comhl�ntach na bhfeidhmeanna at� ag an Ombudsman agus ag an gCoimisin�ir Faisn�ise d’ainneoin a bhf�ini�lachta� reacht�la ar leithligh. B’fh�idir gur fearr is f�idir an ghn� chomhl�ntach seo a l�iri� tr� thagairt a dh�anamh do cheann amh�in de na tr� cheart dhl�thi�la nua a crutha�odh faoin Acht um Shaor�il Faisn�ise, eadhon, an ceart at� ag daoine den phobal c�iseanna a fh�il le cinnt� a dh�anann difear d�ibh f�in. T� s� r�ite agam roinnt uaireanta go mb�onn easpa eolais, agus mainneachtain c�iseanna cearta a thabhairt, ag cro�-l�r a l�n gear�n i gcoinne comhlachta� poibl� a fhaigheann m’Oifig. Le f�rinne, is t�ama � sin a nd�anaim tagairt n�os mine d� i gCaibidil a Tr� den Tuarasc�il seo. Agus i mo Thuarasc�il Bhliant�il don bhliain 1994 d’fhoilsigh m� liosta de chearta saor�nach (lena n-�ir�tear an ceart chun c�iseanna le cinnt� a fh�il) agus d’iarr m� ar chomhlachta� poibl� cuimhneamh orthu sin le linn d�ibh pl� leis an bpobal.

Sular th�inig an tAcht um Shaor�il Faisn�ise, 1997, i bhfeidhm n� raibh an dara rogha ag cuid mh�r gear�naithe seachas brath ar Oifig an Ombudsman chun an ceart t�bhachtach sin a shaothr� thar a gceann. Is � an rud is fearr faoi Acht 1997 n� go dtugann s� rochtain dh�reach do shaor�naigh ar na comhlachta� lena bhfuil siad ag d�ile�il gan g� le hidirghabh�la� ar n�s an Ombudsman. Tugann an tAcht teideal (faoi r�ir d�ol�int� �irithe) chun taifid a fheice�il, chun c�namh a fh�il, chun c�iseanna le cinnt� a fh�il agus chun m�ni� a fh�il ar a gceart achomhairc. T� m� den tuairim l�idir go bhfuil freagracht ar ghr�pa� �irithe - ar n�s na me�n, ghairm an dl�, comhlachta� gairmi�la eile, eagra�ochta� reacht�la agus saor�lacha a thugann taca�ocht agus comhairle do shaor�naigh agus, go h�irithe, do dhaoine faoi mh�bhunt�iste sa tsocha� - for�lacha an Achta a phoibli� agus a �s�id thar ceann saor�nach.

De r�ir mo thaith� mar Choimisin�ir Faisn�ise, n� bh�onn daoine a dh�anann iarrata� ar eolas pearsanta ag gn�omh� as fiosracht shimpl� amh�in. Is minic a dh�antar an iarraidh chun a fh�il amach cad chuige a ndearnadh cinneadh n� an f�idir an cinneadh sin a fh�rinni�. Is cinnte, tar �is don iarratas�ir rochtain a fh�il ar an eolas, go mb�onn seans n�os fearr aige n� aici tuillteanais an ch�is a mheas agus arg�int �ititheach a dh�anamh chun an chomhlachta phoibl� lena mbaineann agus, mura n-�ir�onn leis sin, chugamsa i mo ch�il mar Ombudsman.

Cuid th�bhachtach de m’fheidhmeanna reacht�la mar Choimisin�ir Faisn�ise is ea dearcadh oscailteachta a choth� i measc comhlachta� poibl� tr� spreagadh a thabhairt d�ibh eolas ar a gcuid gn�omha�ochta� a fhoilsi� go toildeonach, lena n-�ir�tear n�os m� eolais n� mar a cheangla�tear orthu a fhoilsi� faoin Acht. Is feidhm � sin a oireann go han-mhaith le feidhm de chuid Ombudsman a dh�anann imscr�d� ar ghear�in faoi mh�-riarach�n.

Back to contents