• Tá Tú Anseo:
• Baile /
• Foilseacháin /
• Tuarascálacha Bhliantúil /
• Tuarascáil Bhliantúil an Ombudsman 2000

Tuarascáil Bhliantúil an Ombudsman 2000

Caibidil 5 - An Bhliain faoi Athbhreithniú

An Bhliain faoi Athbhreithniú

Comhlachtaí Forfheidhmithe Thuaidh-Theas

De réir Chomhaontú Bhéal Feirste 1998, tá sé Chomhlacht Forfheidhmithe Thuaidh-Theas nua bunaithe. Feidhmíonn na comhlachtaí nua sin sna réimsí seo a leanas: sábháilteacht bia, trádáil agus forbairt gnó, teanga, uisceshaothrú agus ábhair mhuirí, sainchláir AE agus uiscebhealaí intíre. Bunaíonn Acht Chomhaontú na Breataine-na hÉireann, 1999, na comhlachtaí sin sa dlínse seo agus tugann laistigh de théarmaí tagartha m�Oifige iad. Tá dlínse ag an dá Oifig Ombudsman, Thuaidh agus Theas, thar na Comhlachtaí Forfheidhmithe agus soláthraíonn an tAcht d�idirchaidreamh agus comhoibriú idir an dá Oifig, chun déileáil le gearáin in aghaidh na gcomhlachtaí sin. Clúdaíonn dlínse m�Oifige �gníomhartha a dhéanann na comhlachtaí sa Stát nó a dhéantar ar a son� agus tá feidhm ag foráil pharailéalach i gcás Ombudsman Thuaisceart Éireann.

An Bille Ombudsman (Leasú)

Don seachtú bliain as a chéile braithim gur gá a thaifeadadh sa Tuarascáil Bhliantúil go bhfuil an Bille Ombudsman (Leasú) le hachtú fós. Cheadaigh an Rialtas cinn Bhille a leathnódh mo théarmaí tagartha san earnáil phoiblí níos leithne chun ospidéil phoiblí dheonacha, FÁS agus an tÚdarás Sláinte agus Sábháilteachta a áireamh. In ainneoin chinneadh an Rialtais tá an dréachtreachtaíocht - atá simplí go maith - le hullmhú agus le cur faoi bhráid an Oireachtais fós.

Áirím gurbh fhéidir i dtaca leis an Acht um Shaoráil Faisnéise, 1997, an líon comhlachtaí poiblí a mhéadú, roinnt babhtaí, atá faoi mo dhlínse mar Choimisinéir Faisnéise. Ina theannta sin, mar a luaitear thuas, tá na Comhlachtaí Forfheidhmithe Thuaidh-Theas tugtha isteach faoi mo dhlínse mar Ombudsman ag Acht Chomhaontú na Breataine-na hÉireann, 1999. Leis na forbairtí sin is mó an domhíniú a thugtar don teip i dtaca leis an mBille Ombudsman (Leasú) a achtú.

Bainistíocht Straitéiseach agus Pleanáil Gnó

Tá tasc an tseachadta seirbhísí poiblí éirithe i bhfad níos casta agus níos dúshlánaí. Ní mór do chomhlachtaí poiblí athbhreithniú leanúnach a dhéanamh ar a bpróisis agus nósanna imeachta inmheánacha chun a chinntiú go seachadtar seirbhísí poiblí go héifeachtach agus go gairmiúil. Baineann sé sin chomh maith leis na trí réimse gníomhaíochta atá ag foireann m�oifige, is é sin Oifig an Ombudsman, Oifig an Choimisinéara Faisnéise agus an rúnaíocht do Choimisiún na nOifigí Poiblí. Cé go bhfeidhmíonn gach comhlacht feidhmeanna reachtúla neamhspleácha, tá comhaidhm acu, mar a chuirtear in iúl inár ráiteas misin, �cabhrú chun seirbhís phoiblí atá oscailte, cothrom agus freagrach a bhaint amach.�

I Meitheamh 2000 lainseáil mé an chéad phlean gnó chun na trí fheidhm reachtúla a chlúdach. Tá dhá ghné ag an bplean. Ar an gcéad dul síos, tuairiscítear ann an ráiteas misin, na luachanna agus na príomhthosaíochtaí straitéiseacha do na trí oifig ina n-iomláine. Ar an dara dul síos, faightear ann pleananna gnó mionsonraithe do gach ceann de na feidhmeanna líne laistigh den eagraíocht ina hiomláine.

Mórdhúshlán ann féin a bhí i dtasc foirmithe an phlean. Díríonn an plean ar chuspóirí praiticiúla agus inbhainte amach agus cuireann sé an-chuid béime ar fheidhmiú na n-eilimintí éagsúla laistigh de spriocdhátaí sonraithe. Tá obair ar a fheidhmiú chun cinn go mór agus táim cinnte go ndéanfaidh sé ár gcaighdeáin ghairmiúlachta agus cáilíocht na seirbhíse a thugaimid dár gcliaint a fheabhsú níos mó.

Tuarascálacha ar Shaincheisteanna nó ar Shainréimsí Riaracháin Phoiblí

Sa Tuarascáil Bhliantúil ó 1999 uaim thug mé le fios go leanfainn den chleachtas i dtaca le tuarascálacha ócáideacha a chur faoi bhráid an Oireachtais ar shaincheisteanna nó ar shainréimsí riaracháin phoiblí. Is gnách go ndíríonn na tuarascálacha sin ar easnaimh shistéimeacha agus nós imeachta a bhfuil drochthionchar imeartha acu ar líonta móra gearán. Tá na tuarascálacha i ndiaidh a bheith an-éifeacht chun sásamh a dhaingniú do ghearánaithe agus, gan dabht, do dhaoine eile nach mbeadh i ndiaidh gearán a dhéanamh le m�oifig ach ar imríodh drochthionchar orthu le gníomhartha an chomhlachta phoiblí i gceist. Toradh dearfach eile is ea na feabhsúcháin ar chaighdeáin riaracháin phoiblí i gcoitinne nuair a ghlacann comhlachtaí poiblí céimeanna chun na heasnaimh nós imeachta a gcuirtear béim orthu sna tuarascálacha sin a cheartú. Níos tábhachtaí fós, cuirtear na tuarascálacha sin, in éineacht le mo thuarascálacha bliantúla, faoi bhráid an Oireachtais chun cabhrú agus tacú leis ina chuid oibre.
In Iúil 2000, d�fhoilsigh mé tuarascáil ar m�imscrúdú �féintionscanta� ar leibhéal na ró-íocaíochtaí neamh-aisíoctha ar chuntais iasachtaithe iasachtaí tithíochta údaráis áitiúil, agus chuir mé faoi bhráid an Oireachtais í. D�eascair an t-imscrúdú sin ó mo scrúdú ar ghearán aonair in aghaidh Chomhairle Contae na Mí inar leanadh d�íocaíochtaí a ghlacadh ó iasachtaí scothaosta i dtaca le hiasacht tithíochta cé go raibh sí íoctha ina hiomláine dhá bhliain roimhe nach mór. Thug an cás orm a chreidiúint go bhféadfadh sé go raibh laigeachtaí sistéimeacha i bpróiseáil aisíocaíochtaí iasachta dá leithéidí in údaráis áitiúla eile. Agus mar sin, lainseáil mé imscrúdú ar fud na n-údarás áitiúil, rud a chumhachtaítear dom a dhéanamh gan an ngá le gearáin ar leith. Chuir an tuarascáil béim ar a mhéid a lean údaráis áitiúla den ghlacadh le híocaíochtaí ó iasachtaithe ar iasachtaí a bhí íoctha ina n-iomláine agus chuir sí béim chomh maith ar theip roinnt mhaith údarás áitiúil aon chéimeanna a ghlacadh chun na ró-íocaíochtaí ar iasachtaí lán-íoctha a aisíoc. I ndiaidh m�imscrúdaithe rinneadh gach ró-íocaíocht a aisíoc in éineacht le cúiteamh ar chaillteanas cumhachta ceannaigh de na méideanna i gceist. Thoiligh na húdaráis áitiúla nósanna imeachta nua a thabhairt isteach chomh maith chun a chinntiú nach dtarlódh an cineál gearáin sin arís.

Ina theannta sin, chríochnaigh mé tuarascáil ar m�imscrúdú ar ghearáin a bhain le híocaíocht deontas tí altranais ó bhoird sláinte. Tá gearáin faoi na rialacháin deontais - ach go háirithe, an measúnú teaghlaigh agus forálacha �airgead póca� - i ndiaidh a bheith ina ngné rialta i dtuarascálacha bliantúla m�Oifige ó 1993 i leith. Dhírigh m�imscrúdú ar na buncheisteanna a thug na gearáin sin chun solais i dtosach báire. D�fhéach sé ar ról na Roinne Sláinte agus Leanaí i ndéanamh na rialachán agus i maoirseacht a dhéanamh ar thabhairt isteach agus feidhmiú na scéime deontais go náisiúnta.

Fuair mé amach go raibh an Roinn agus na boird sláinte i ndiaidh feidhmiú ar mhodh a bhí �gan údarás ceart�, �idirdhealaitheach go héaguibhiúil� agus tríd is tríd �in aghaidh riaracháin chóir nó shláin�. Tá gníomh déanta ag an Roinn ó shin chun an scéal a chur ina cheart. Tá riaráiste mór, �6 mhilliún san iomlán, á íoc agus tá na rátaí deontais le méadú ó 1 Aibreán 2001.

Ardaítear ceisteanna troma chomh maith sa tuarascáil i dtaca leis an gcaidreamh, ar thaobh amháin, idir an tOireachtas agus an Feidhmeannas agus an caidreamh, ar an taobh eile, idir an Feidhmeannas agus na leibhéil pholaitiúla agus riaracháin. Áirítear sna ceisteanna sin breathnú ar reachtaíocht thánaisteach, an caidreamh idir Airí agus státseirbhísigh shinsearacha, maoiniú teidlíochtaí agus ceisteanna ceart daonna i dtaca le scothaosaigh. Sa tuarascáil míním conas a d�fhéadfaí na ceisteanna sin a chur chun cinn.

Rochtain agus Feasacht an Phobail

Is príomheilimint sa soláthar seirbhísí don ghnáthphobal í an inrochtaineacht ar m�Oifig. Is é sin an chúis go bhfuil m�fhoireann i ndiaidh cuairt a thabhairt thar na blianta ar Ionaid Eolais do Shaoránaigh (IESanna) ag raon suíomh lasmuigh de Bhaile Átha Cliath ar bhonn míosúil in éineacht le cuairteanna tréimhsiúla a thabhairt ar bhailte agus cathracha ar fud na tíre. Roimh na cuairteanna sin déantar dianfhógraíocht áitiúil chun béim a chur ar fheasacht an phobail. Baintear úsáid as póstaeir, eitleoga, preasfhógraí agus fógraí raidió áitiúil sna feachtais fhógraíochta sin. D�eagraigh m�Oifig dáileadh bileog eolais ar bhreis is 195,000 teaghlach i 2000.

Le linn 2000, thug m�fhoireann cuairteanna míosúla ar IESanna i gCorcaigh, Luimneach, Port Láirge, Gaillimh, Port Laoise agus sa Chúlóg. Fuarthas 621 ghearán nua san iomlán le linn na gcuairteanna sin ar na IESanna, a raibh 401 díobh bailí agus 220 (nó 35%) neamhbhailí. Is mian liom mo bhuíochas leis na IESanna a thaifeadadh as an tacaíocht leanúnach a sholáthraíonn siad do m�fhoireann i seachadadh na seirbhíse sin. Thug baill foirne ó m�Oifig cuairteanna lae ar Leitir Ceanainn, ar Dhún na nGall, ar Shligeach, ar an Aonach, ar Thiobraid Árann agus ar an Uaimh. Fuarthas 326 ghearán nua san iomlán mar thoradh ar na cuairteanna sin, a raibh 265 díobh bailí agus 61 (19%) neamhbhailí.

Is 666 a bhí i líon iomlán na ngearán bailí mar thoradh ar na cuairteanna míosúla agus lae. Táthar ag leanúint den tseirbhís luachmhar áitiúil sin i 2001 agus tá sonraí fúithi le fáil ar láithreán gréasáin m�Oifige ag http://www.irlgov.ie/ombudsman/ ar an Idirlíon.

Teagmháil le hOifigí eile Ombudsman

Le linn na bliana bhí áthas orm cuairteanna a fháil ó Nuala O�Loan, an tOmbudsman Póilíní nuacheaptha do Thuaisceart Éireann, Antonius Sujata, ó Choimisiún an Ombudsman don Indinéis, Oleg Orestovich Mironov, Coimisinéir na Rúise um Chearta an Duine, agus Tom Frawley, Ombudsman nuacheaptha an Tionóil do Thuaisceart Éireann. Ina theannta sin, d�eagraigh m�Oifig dianchúrsa dhá lá ar Scileanna Agallóireachta Imscrúdaithí inar ghlac baill foirne ó Oifig Ombudsman Thuaisceart Éireann páirt chomh maith.

Caidreamh le Comhlachtaí laistigh de Théarmaí Tagartha

Táim an-bhuíoch as an leibhéal ard comhoibrithe a fuair mé ó fhormhór mór na gcomhlachtaí poiblí laistigh de mo dhlínse. Aithním an ról an-tábhachtach a ghlacann cuid mhaith oifigeach idirchaidrimh a chinntíonn, i lár sceidil ghnóthacha a gcomhlachtaí poiblí féin, go dtugtar aghaidh ar thosaíochtaí m�Oifige ar bhealach tráthúil agus cuimsitheach.

Is é ceann de na bealaí ina ndéanaim measúnú ar chéim an chomhoibrithe ó chomhlachtaí poiblí ná líon na bhfógraí Alt 7 a eisíonn m�Oifig le linn na bliana. Is éard atá i bhfógra Alt 7 ná éileamh reachtúil ar an soláthar eolais a dteastaíonn ó m�Oifig chun gearán a scrúdú. Ní úsáidtear é ach sna dálaí nuair is ann do mhoill mhór ar thaobh an chomhlachta phoiblí maidir leis an eolas a iarrtar a sholáthar. Is meicníocht é a úsáideann m�Oifig go gannchúiseach. Thosaigh mé ag foilsiú líon na bhfógraí Alt 7 a d�eisigh m�Oifig den chéad uair i dTuarascáil Bhliantúil 1998 inar taifeadadh 45 fhógra san iomlán. Laghdaíodh é sin go 27 bhfógra i 1999 agus mar a fheictear ó na figiúirí a thugtar anseo is 14 fhógra a bhí i líon iomlán na bhfógraí sin a eisíodh i 2000. Fáiltím roimh an laghdú sa líon fógraí ba ghá a eisiúint, rud a léiríonn rátaí feabhsaithe freagartha ar m�Oifig. Is ábhar imní dom é, áfach, go bhfuil an Roinn Oideachais agus Eolaíochta, le trí fhógra dá leithéid, ar bharr an liosta go háirithe nuair a bhaineann an mhórchuid de na gearáin faoin Roinn le moill nó teip chun comhfhreagras a fhreagairt. Cé go bhfuil líon foriomlán na bhfógraí a eisíodh chuig údaráis áitiúla dulta i laghad, ní mór dom ábhar imní ar leith faoin gcaoi ar bhain aon cheann déag, nó 80% nach mór, de na fógraí a eisíodh i 2000 leo. Mar a tharlaíonn, baineann formhór mór na bhfógraí le trí bliana anuas le húdaráis áitiúla. Ba mhaith liom a fheiceáil gníomhaíocht chomhbheartaithe éigin á thabhairt ag na Bainisteoirí Contae chun dul i gceann na treochta shuaite seo.

Cé gurb í an phríomhfheidhm atá agam ná gearáin a imscrúdú, tá ról agam chomh maith i gcur chun cinn caighdeán níos airde riaracháin phoiblí. Is é ceann de na bealaí ina ndéanaim an ról sin ná comhlachtaí poiblí a spreagadh le córais ghearán inmheánacha a bhunú. Caitheann m�Oifig cuid mhaith ama anois ag cur comhairle ar chomhlachtaí poiblí ar na prionsabail leathana atá mar bhonn de chórais ghearán éifeachtacha.

Comhlacht	Líon Fógraí Alt 7 Eisithe
An Státseirbhís
An Roinn Oideachais agus Eolaíochta	3
Údaráis Áitiúla
Comhairle Contae Fhine Gall	2
Comhairle Contae na Gaillimhe	2
Comhairle Ceantair Uirbigh Ros Mhic Thriúin	1
Comhairle Contae Ros Comáin	1
Comhairle Contae Bhaile Átha Cliath Theas	1
Comhairle Ceantair Uirbigh Dhurlais	1
Comhairle Ceantair Uirbigh Chathair na Mart	1
Comhairle Contae Loch Garman	2
Iomlán	14

Staitisticí na nGearán

Fuair mé 5,102 ghearán le linn 2000, i gcomparáid le 3,986 ghearán i 1999. Ina theannta sin, dhéileáil m�Oifig le 4,441 fhiosrú teileafóin ó dhaoine den phobal, seachas fiosruithe teileafóin ó ghearánaithe. Ón gcuid is mó de na scairteoirí sin teastaíonn eolas bunúsach nó comhairle i dtaca leis an iliomad seirbhísí poiblí. Sa chomhairle a sholáthraíonn m�fhoireann áirítear an réimse ó conas gearán a dhéanamh le comhlacht poiblí go cén áit inar féidir eolas níos cuimsithí a fháil faoi sheirbhísí éagsúla. Tá an soláthar comhairle i ndiaidh teacht chun bheith ina réimse forásach gníomhaíochta do m�Oifig le blianta beaga anuas. Tá níos mó acmhainní geallta againn dó agus táimid lánsásta an tseirbhís sin a sholáthar do dhaoine a dhéanann teagmháil le m�Oifig mar nach bhfuil aon áit eile le dul chuige acu. Táim an-bhuíoch den fhoireann as an mbród mór a thaispeánann siad, ní hamháin i bhfuascailt rathúil gearáin, ach ina theannta sin sa chomhairle a thugann siad do scairteoirí anacracha ar a gcearta agus a dteidlíochtaí agus ar an gcomhlacht cuí ar ceart teagmháil a dhéanamh leis le haghaidh tuilleadh eolais. Nuair a chuirtear gnáthfhiosruithe agus gearáin san áireamh rinne breis is 9,500 duine teagmháil le m�Oifig i 2000. Is é an figiúr inchomparáide le haghaidh 1999 ná 8,800.

As na 5,102 ghearán a fuair mé i 2000 bhí 2,966 díobh san iomlán, thart ar 58%, lasmuigh de mo dhlínse, rud a d�fhág figiúr de 2,136 ghearán bhailí faighte. Méadaíonn cion na ngearán neamhbhailí gach bliain. Ag leibhéal amháin tugann na líonta forásacha sin le fios go bhfuil saoránaigh ag éirí níos eolaí faoina gcearta agus go bhfuil claonadh níos mó acu gearán a dhéanamh nuair nach dtéann gnóthaí go réidh. Cé go bhfáiltítear roimh an bhforbairt sin taispeánann sí chomh maith an gá go gcinnteodh an rialtas agus eile go gcuirtear meicníochtaí dóthanacha i bhfeidhm chun déileáil leis an éileamh sin. Mar a dúirt mé ní ba thúisce sa chaibidil seo, tá dlínse m�Oifige féin róchúng sa chaoi, gan aon chúis mhaith, go ndéantar réimsí móra den tseirbhís phoiblí a eisiamh ó imscrúdú. Ní bhíonn aon áit le dul dáiríre ag saoránaigh nach mbíonn rath ar ghearáin a dhéanann siad in aghaidh na gcomhlachtaí poiblí sin. Táim ag iarraidh go ndéanfaí an scéal sin a leigheas gan tuilleadh moille.

Tá patrúin eile ag eascairt sna staitisticí ar léiriú iad, creidim, de threochtaí sóisialta agus eacnamaíocha reatha. Leanann gearáin in aghaidh na Roinne Gnóthaí Sóisialacha, Pobail agus Teaghlaigh an patrún íslithe le déanaí, ag léiriú na líonta laghdaitheacha a fhaigheann leasa ón Roinn. Mar shampla, tugann staitisticí a scaoil an Roinn le fios go bhfuil an líon daoine ar an gClár Beo do Shamhain 2000 ag an leibhéal is ísle ó Shamhain 1981 i leith. Sa bhliain 2000 bhí 454 ghearán ann in aghaidh na Roinne i gcomparáid leis na gearáin i 1999, 1998 agus 1997 ag 665, 786 agus 1007 faoi seach. Léiríonn sé sin laghdú de 55% i ngearáin dá leithéidí ó 1997 i leith. Tá iarracht chomhfhiosach déanta ag an Roinn le blianta beaga anuas chun seirbhís níos cliant-dírithe a sholáthar agus tá feabhsúcháin déanta aici i réimsí mar an soláthar eolais do chliaint ar sheirbhísí agus cinntí. Tá sé sin i ndiaidh cur leis an laghdú ar ghearáin in aghaidh na Roinne chomh maith.

Arís, mar léiriú ar threochtaí sóisialta agus eacnamaíochta, táthar ag leanúint den mhéadú ar ghearáin in aghaidh údarás áitiúil agus is 787 ngearán san iomlán a bhí ann i 2000, méid a sheasann do 37% de na gearáin ar fad a fuarthas. Is 487 ngearán san iomlán a bhí sna gearáin phleanála agus tithíochta, méid a sheasann do 62% de na gearáin ar fad in aghaidh údarás áitiúil a fuarthas. Mar a fheicfear ón méid atá ráite agam i gCaibidil 2 tá gearáin údaráis áitiúil, agus go háirithe gearáin phleanála, casta agus glacann siad am agus teastaíonn an-chuid acmhainní chun na gearáin sin a phróiseáil.

Laghdaigh an líon gearán in aghaidh bord sláinte ó 387 i 1999 go 304 i 2000. Tá cinntí bord sláinte i dtaca le Liúntais Leasa Shóisialta inachomharctha le hOifig Achomharc Leasa Shóisialta na Roinne Gnóthaí Sóisialacha, Pobail agus Teaghlaigh agus níl aon amhras orm ach go raibh an laghdú i ngearáin dá leithéid le m�Oifig mar thoradh air sin.

Back to contents